Gpunkt.pl

Freestyle o kulturze

Bertolt Brecht – wirtuoz teatru niemieckiego

with one comment

Bertolt Brecht

Bertolt Brecht – jedna z najbardziej kontrowersyjnych postaci niemieckiej literatury XX wieku. Nieokiełznany buntownik, materialista, a jednocześnie poeta śpiewający swoje ballady przy akompaniamencie gitary. Człowiek stanowiący niecodzienną mieszankę bezczelności i skromności. Jeden z najlepszych autorów dramatycznych w teatrze niemieckim. Jego dzieła są nieokiełznaną, niekończącą się grą słów, treści i nastrojów. Wybuchają na scenie siłą dialogu, zgryźliwym dowcipem i płaczącą liryką. Dla niego słowo ważniejsze jest niż konstrukcja, a w sztukach na pierwszy plan wysuwa się kontakt aktora z widzem. Bertolt Brecht był w całym swoim jestestwie człowiekiem teatru. Zadziwiał, szokował i… zachwycał swoją publiczność. Zachwyca zresztą do dziś.

Urodził się 10 lutego 1898 r. w bardzo mieszczańskiej rodzinie. Od wczesnej młodości pisał wiersze. Towarzyszyły mu one zresztą przez całe życie. Z natury był buntownikiem. Sprzeciw wobec norm i prawideł kierującym ludzkim losem pojawił się u młodego Brechta już w szkole. Nie uznawał mieszczańskiej moralności i mieszczańskiej obłudy, mieszczańskiej władzy ani mieszczańskiej obyczajowości. Echa tego sprzeciwu odnaleźć można w jego sztuce „Baal”, której źródła tkwią właśnie w przeżyciach młodego poety w okresie dojrzewania. Ważnym punktem zwrotnym w życiu Brechta staje się I wojna światowa. Na początku zafascynowany polityką cesarza Wilhelma daje się ponieść nastrojowi wojennego entuzjazmu, pisuje wiersze sławiące bohaterstwo niemieckich żołnierzy. Jednak, gdy wojna zaczyna zbierać coraz większe żniwo zaczyna się również zmieniać postawa autora „Opery za 3 grosze”. Brecht staje się teraz gorliwym przeciwnikiem wojny. Widać to m.in. w napisanej w 1918 r. „Legendzie o poległym żołnierzu”.

Wiosną 1917 roku w Niemczech następuje mobilizacja młodzieży. Brecht ze względu na zły stan zdrowia nie zostaje powołany do armii. Wyjeżdża wówczas na studia do Monachium, gdzie tak naprawdę zaczyna się jego artystyczna kariera. Trafia do kręgu artystycznej bohemy, która, mówiąc kolokwialnie, dodaje mu skrzydeł. Wtedy też następuje pierwszy wybuch niezwykłego talentu dramaturgicznego artysty. Powstają „Werble w nocy”, „W gęstwinie miast” i „Baal”.

Gdy Brecht stawia pierwsze kroki w teatrze, w niemieckiej dramaturgii bardzo modny jest ekspresjonizm. Jednak i tym razem autor „Baala” idzie pod prąd. Pisze „Spartakusa”, który ukazuje się na scenie w 1922 r. pod zmienionym tytułem „Werble w nocy”. I osiąga niezrównany sukces! Kilka dni później ukazuje się recenzja sztuki, w której możemy przeczytać: „Wraz z Bertoltem Brechtem zabrzmiał nowy ton, nowa melodia, zjawiła się nowa wizja czasu. Nie to jest wydarzeniem artystycznym, że Brecht eksponuje w swej sztuce zdarzenia dnia, o których dotąd tylko gadano. Wydarzeniem jest, że współczesność, jako tło, istnieje także w dramatach, pozbawionych wszelkiej aktualności tematycznej. Każdy nerw Brechta przesiąknięty jest poczuciem okrucieństwa epoki. On to ma we krwi.” Za „Werble w nocy” Brecht otrzymuje nagrodę za najwybitniejszy dramat roku.

Proces tworzenia sztuk teatralnych u Brechta jest oczywiście tak samo oryginalny jak osobowość ich autora. O jednej ze swych pierwszych sztuk „W gęstwinie miast” Brecht mówi: „Pisałem sztukę po największej części na świeżym powietrzu, chodząc (…). Komponowałem różne mieszanki słowne, łączyłem je jak ostre napoje, konstruowałem całe sceny w zmysłowej tonacji słów o określonej konsystencji i barwie. Pestka wiśni, rewolwer, papierowy bóg – mieszanki tego rodzaju.”

W 1923 r. w Lipsku odbywa się premiera jednej z najbardziej kontrowersyjnych sztuk Brechta – „Baala”. Spektakl wywołuje skandal, ale jednocześnie zbiera niezwykle pozytywne recenzje. Widać w nim anarchię i nieokiełznaną namiętność. Młodzieńczy bunt miesza się z konstruktywną krytyką mieszczańskiego stylu życia. Brecht prowadzi swojego bohatera w miejsca, do których nie nawykła niemiecka publiczność. Tłem wydarzeń stają się pijackie knajpy i środowiska robotnicze. W „Baalu” uwydatnione zostaje przede wszystkim to, czym jego autor kieruje się przez całe życie: bunt wobec wyzysku i mieszczańskiej moralności, nieograniczona potrzeba wolności, żądza szczęścia… To wszystko pomieszane z delikatną nutką szaleństwa sprawia, że sztuka do dziś zaskakuje i szokuje potencjalnego widza. Brecht zaś tym samym osiąga efekt ponadczasowości.

W wieku dwudziestu pięciu lat jest już uznanym autorem dramatycznym, jednak się tym nie zadowala. Postanawia teraz zająć się reżyserowaniem spektakli. To daje podwaliny pod jego późniejszą teorię „teatru epickiego”. Styl reżyserski Brechta kształtuje się w czasie prób do „Edwarda II”. Od aktorów jako reżyser żąda prostoty i bezpośredniości, na scenie zaś skromnych i konkretnych dekoracji. Zrywa ze sztucznością i patosem, które do tej pory były plagą teatru niemieckiego. Teatr epicki zmusza do myślenia. Widz wprawiony w zdumienie zaczyna się zastanawiać, zadawać pytania, przemienia się w odkrywcę, poszukiwacza… Zawiła akcja, napięcie, zmienni bohaterowie – to wszystko ma odtąd charakteryzować całą późniejszą twórczość Brechta.

W kolejnych latach w utworach Bertolta Brechta widać dwie równorzędne tendencje, które wzajemnie się przenikają. Pierwsza to ciągłe szukanie kontaktu z publicznością, co jest zjawiskiem całkowicie nowym dla niemieckiego teatru. Autor „Baala” pragnie stworzyć teatr, który będzie stanowił jedność sceny i widowni. Zauważa wówczas powszechny w społeczeństwie niemieckim głód rozrywki. Coraz bardziej popularne stają się widowiska sportowe, jazz i kino. Postanawia więc dotrzeć do swojej widowni właśnie przez dobrą zabawę. Idealną po temu okazją staje się jego kolejny projekt, do którego fabułę czerpie z utworu angielskiego poety Johna Gaya. Właśnie na podstawie owej „Opery żebraczej” pisze tekst swojego najsłynniejszego chyba dzieła – „Opery za 3 grosze”. Współpracuje z Kurtem Weillem, którego muzyka tak doskonale współgra z tekstem Brechta, że trudno dziś sobie wyobrazić istnienie jednego bez drugiego. Prapremiera sztuki odbywa się w 1928 r. Już wkrótce songi z „Opery z 3 grosze” śpiewane są nie tylko w samych Niemczech, ale również za oceanem, gdzie ogromną popularność zapewnia im Louis Armstrong. W ten sposób na świat przychodzi pierwszy klasyczny europejski musical.

Gdy w 1933 r. Hitler dochodzi do władzy Brecht udaje się na emigrację. Tam pisze liczne sztuki i projekty, które później zrealizuje w swoim „Zespole Berlińskim”, stworzonym wraz z żoną Heleną Weigel po powrocie do Niemiec.

W dorobku Bertolta Brechta znajduje się wiele innych zasługujących na uwagę sztuk. Wśród nich można wymienić chociażby antywojenną „Matkę Courage i jej dzieci”, „Karabiny pani Carrar”, czy „Życie Galileusza”. Nie zmienia to jednak faktu, że w pamięci współczesnych Brecht przetrwał głównie jako autor ciągle aktualnej „Opery za 3 grosze” oraz szokującego i dziwnego „Baala”.

Paulina Dreslerska

Reklamy

Written by olaw

Kwiecień 15, 2008 @ 7:32 pm

Jedna odpowiedź

Subscribe to comments with RSS.

  1. […] Gromek) i jego żona (Milena Gauer). Ci dwoje nie pracują , oni tyrają.  Ale na tym koniec z Brechtem i socrealizmem. Zaczyna się gramatyka. Rozbiór gramatyczny w teatrze. Feminizmem lekko podszyty. […]


Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie na Google+

Komentujesz korzystając z konta Google+. Wyloguj / Zmień )

Connecting to %s

%d blogerów lubi to: